UP Board Solutions for Class 11 काव्य सौन्दर्य के तत्त्व छन्द

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi काव्य सौन्दर्य के तत्त्व छन्द UP Board Solutions for Class 11 काव्य सौन्दर्य के तत्त्व छन्द छन्द छन्द का अर्थ है – ‘बन्धन’। ‘बन्धनमुक्त’ रचना को गद्य कहते हैं और बन्धनयुक्त को पद्य। छन्द प्रयोग के कारण ही रचना पद्य कहलाती है और इसी कारण उसमें अद्भुत … Read more

UP Board Solutions for Class 11 काव्य सौन्दर्य के तत्त्व रस्

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi काव्य सौन्दर्य के तत्त्व रस् UP Board Solutions for Class 11 काव्य सौन्दर्य के तत्त्व रस् काव्य सौन्दर्य के तत्त्व रस प्रश्न 1: रस क्या है? उसके अंगों पर प्रकाश डालिए। उत्तर: श्रव्य काव्य पढ़ने या दृश्य काव्य देखने से पाठक, श्रोता या दर्शक को जो अलौकिक … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 10

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 10 सुभाषचन्द्रः अवतरणों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) सप्तनवत्युत्तराष्टादशशततमेऽब्दे ……………….. स्वीकृतवान्। [सप्तनवत्युत्तरराष्टादशशततमेऽब्दे (सप्तनवति-97 + उत्तर-ऊपर, अधिक + अष्टादशशततमे1800वें +अब्दे-वर्ष में = सन् 1897 ई० में। बङ्गभुवम् अलञ्चकार = बंगभूमि (बंगाल) को अलंकृत किया। राजकीय-प्राडिववाकः = सरकारी वकील। परीक्षामुत्तीर्यापि (परीक्षाम् + उत्तीर्य + अपि) = परीक्षा … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 9

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 9 चतुरश्चौरः अवतरणों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) आसीत् …………………………. विचक्षणाः।। संवर्द्धनञ्च साधूनां ………….. नीति-विचक्षणाः।। [तत्रैकदा (तत्र +एकदा) = वहाँ एक बार। चोरयन्तः = चुराते हुए। चत्वारः चौराः = चार चोर। सन्धिद्वारि = सेंध के मुहाने पर प्रशास्तृपुरुषैः = सिपाहियों के द्वारा घातकपुरुषान् = जल्लादों … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 8

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 8 विश्ववन्द्याः कवयः श्लोकों का ससन्दर्भ अनुवाद वाल्मीकिः (1) कवीन्दं नौमि ……………………… कोविदाः।। [ कवीन्दु (कवि +इन्दुम्) = कविरूपी चन्द्रमा क़ो। नौमि – नमस्कार करता हूँ। चन्द्रिकामिव (चन्द्रिकाम् + इव) = चाँदनी के सदृश। चिन्वन्ति = चुनते हैं, चुगते हैं। कोविदाः = विद्वान् लोग।] … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 7

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 7 लोभ: पापस्य कारणम् अवतरणों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) एको …………………………. पश्यति।। [ सरस्तीरे (सरः +तीरे) = सरोवर के किनारे बूतेकह रहा था। लोभाकृष्टेन (लोभ +आकृष्टेन) = लोभ से आकृष्ट (पथिक) द्वारा। पान्येनालोचितम (पान्थेन + आलोचितम्) = पथिक ने सोचा। संशयमनारुह्य (संशयम् +अनारुह्य) = … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 6

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 6 चरैवेति-चरैवेति श्लोकों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति …………………. न प्रमादितव्यम् ||1|| [ वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति (वेदम् + अनूच्य+आचार्याः+अन्तेवासिनम् + अनुशास्ति) =वेद का अध्ययन पूर्ण कराके वेदाचार्य दूर जाने वाले (अर्थात् प्रस्थान करने वाले विद्यार्थी) को अनुशासित करता है। चर -आचरण करो। स्वाध्यायान्मा (स्व + अध्यायात् … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 5

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 5 गीतामृतम् श्लोकों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) तं तथा ……………………… मधुसूदनः।। [कृपयाविष्ठमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् (कृपया +आविष्टम् +अश्रुपूर्ण +आकुल + ईक्षणम्) = करुणा से युक्त (दयनीय), आँसुओं से परिपूर्ण व्याकुल नेत्रों वाले (अर्जुन)। विषीदन्तम् = दुःखी होते हुए (विषाद करते हुए)। मधुसूदनः = भगवान् कृष्ण।] सन्दर्भ – यह … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 4

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 4 हिमालयः अवतरणों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) भारतदेशस्य …………………… प्रान्तरे तिष्ठति। भारतदेशस्य ……………………. प्रदेशाः च सन्तिः । भारतदेशस्य …………………….. नाम सुप्रसिद्धम्। भारतदेशस्य ………………….. उन्नततमानि सन्ति। [नाम्नाभिधीयते (नाम्ना +अभिधीयते) = नाम से पुकारा जाता है। हिमगिरिरित्यपि (हिमगिरिः + इति + अपि) – हिमगिरि भी। उन्नतानि … Read more

UP Board Solutions for Class 11 संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 3

UP Board Solutions for Class 11 Sahityik Hindi संस्कृत दिग्दर्शिका Chapter 3 सदाचारोपदेशः श्लोकों का ससन्दर्भ अनुवाद (1) सं गच्छध्वं ………………… उपासते।। [सं गच्छध्वम्-मिलकर चलो। संवदध्वम् = मिलकर बोलो। वः मनांसि-अपने मनों को। सं जानताममिलकर जानो। पूर्वे सञ्जनानां देवाः – प्राचीनकाल में एक मत में रहने वाले देवगण| भागम् = (अपने) कर्तव्य कर्म के अंशों … Read more