UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi छन्द

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi छन्द छन्द का अर्थ एवं परिभाषा ‘छन्द’ शब्द की उत्पत्ति ‘छिदि’ धातु से हुई है, जिसका अर्थ है- ढकना अथवा आच्छादित करना। छन्द उस पद-रचना को कहते हैं, जिसमें अक्षर, अक्षरों की संख्या एवं क्रम, मात्रा, मात्रा की गणना के साथ-साथ यति (विराम) एवं गति से सम्बद्ध … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi रस

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi रस रस का अर्थ रस का शाब्दिक अर्थ आनन्द है। संस्कृत में वर्णन आया है-‘रस्यते आस्वाद्यते इति रसः’ अर्थात् जिसका आस्वादन किया जाए, वह रस है, किन्| साहित्यशास्त्र में काव्यानन्द अथवा काव्यास्वाद के लिए रस शब्द प्रयुक्त होता है। परिभाषा काव्य को पढ़ने, सुनने अथवा नाटक देखने … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 11

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 11 दूत वाक्यम् UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 11 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद गद्यांश । काञ्चुकीयः-भो भो; प्रतीहाराधिकृताः! महाराजो दुर्योधन: समाज्ञापयति- अद्य सर्वैः पार्थिवैः सह मन्त्रयितुम् इच्छामि! तदाहूयन्तां सर्वे राजानः इति। (परिक्रम्य अवलोक्य) अये! अयं महाराजो दुर्योधनः इत एवाभिवर्तते। … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 10

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 10 पञ्चशील-सिद्धान्ताः UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 10 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद गद्यांश 1 पञ्चशीलमिति शिष्टाचारविषयकाः सिद्धान्ताः। महात्मा गौतमबुद्धः एतान् पञ्चापि सिद्धान्तान् पञ्चशीलमिति नाम्ना स्वशिष्यान् शास्ति स्म। अत एवायं शब्दः अधुनापि तथैव स्वीकृतः। इमे सिद्धान्ताः क्रमेण एवं सन्ति- अहिंसा … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 9

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 9 महामना मालवीय: UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 9 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद गंद्यांश 1 महामनस्विनः मदनमोहनमालवीयस्य जन्म प्रयागे प्रतिष्ठित-परिवारेऽभवत्। अस्य पिता पण्डितवजनाथमालवीयः संस्कृतस्य सम्मान्यः विद्वान् आसीत्। अयं प्रयागे एव संस्कृतपाठशालायां राजकीयविद्यालये म्योर-सेण्ट्रल महाविद्यालये च शिक्षा प्राप्य अत्रैव राजकीय … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 8

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 8 सुभाषित रत्नानि UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 8 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद श्लोक 1 भाषासु मुख्या मधुरा दिव्या गीर्वाणभारती। तस्या हि मधुरं काव्यं तस्मादपि सुभाषितम्।। (2013, 11) सन्दर्भ प्रस्तुत श्लोक हमारी पाठ्य-पुस्तक ‘संस्कृत दिग्दर्शिका’ के ‘सुभाषितरत्नानि’ नामक पाठ’ से उदधृत … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 7

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 7 महर्षिर्दयानन्दः UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 7 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद गद्यांश 1 सौराष्ट्रप्रान्ते टङ्कारानाम्नि ग्रामे श्रीकर्षणतिवारीनाम्नो धनाढ्यस्य औदीच्यविप्रवंशीयस्य धर्मपत्नी शिवस्य पार्वतीव भाद्रमासे नवम्यां तिथौ गुरुवासरे मूलनक्षत्रे एकाशीत्युत्तराष्टादशशततमे (1881) वैक्रमाब्दे पुत्ररत्नमजनयत्।। जन्मतः दशमे दिने ‘शिवं भजेदयम्’ इति बुद्धया … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 6

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 6 नृपतिदिलीप: UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 6 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद श्लोक 1 रेखामात्रमपि क्षुण्णादामनोवर्मनः परम्। न व्यतीयुः प्रजास्तस्य नियन्तुमिवृत्तयः।।। (2013, 11) सन्दर्भ प्रस्तुत श्लोक हमारी पाठ्य-पुस्तक ‘संस्कृत दिग्दर्शिका’ के ‘भूपतिर्दलीपः नामक पाठ से उद्धृत हैं। अनुवाद उनकी (राजा दिलीप की) … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 5

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 5 जातक-कथा UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 5 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद गद्यांश 1 अतीते प्रथमकलो जनाः एकमभिरूपं सौभाग्यप्राप्तम्। सर्वाकारपरिपूर्ण पुरुषं राजानुमकुर्वन्। चतुष्पदा अपि सन्निपत्य एकं सिहं राजानमकर्वन्। ततः शकुनिगणाः हिमवत्-प्रदेशे एकस्मिन् पाषाणे सन्निपत्य ‘मनुष्येषु राजा प्रज्ञायते तथा चतुष्पदेषु … Read more

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 4

UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 4 ऋतुवर्णनम् UP Board Solutions for Class 12 Sahityik Hindi संस्कृत Chapter 4 गद्यांशों का सन्दर्भ-सहित हिन्दी अनुवाद श्लोक 1 मत्ता गजेन्द्रा मुदिता गवेन्द्राः वनेषु विक्रान्ततरा मृगेन्द्राः। रम्या नगेन्द्रा निभृता नरेन्द्राः प्रक्रीडितो वारिधरैः सुरेन्द्रः।। (2018, 10) सन्दर्भ प्रस्तुत श्लोक हमारी पाठ्य-पुस्तक ‘संस्कृत दिग्दर्शिका’ के ‘ऋतुवर्णनम्’ नामक पाठ … Read more