Haryana Board 9th Class Hindi Vyakaran अलंकार

Haryana Board 9th Class Hindi Vyakaran अलंकार HBSE 9th Class Hindi Vyakaran अलंकार अलंकार प्रश्न 1. अलंकार किसे कहते हैं ? उदाहरण सहित स्पष्ट कीजिए। उत्तर: अलंकार शब्द का अर्थ है-आभूषण या गहना। जिस प्रकार स्त्री की सौंदर्य-वृद्धि में आभूषण सहायक होते हैं, उसी प्रकार काव्य में प्रयुक्त होने वाले अलंकार शब्दों एवं अर्थों में … Read more

Haryana Board 9th Class Hindi Vyakaran वर्ण प्रकरण

Haryana Board 9th Class Hindi Vyakaran वर्ण प्रकरण HBSE 9th Class Hindi Vyakaran वर्ण प्रकरण वर्ण प्रकरण प्रश्न 1. वर्ण किसे कहते हैं? सोदाहरण उत्तर दीजिए। उत्तर: भाषा की सबसे छोटी ध्वनि को वर्ण कहते हैं। दूसरे शब्दों में, उस छोटी-से-छोटी ध्वनि को वर्ण कहते हैं, जिसके आगे टुकड़े न किए जा सकें; जैसे अ, … Read more

Haryana Board 9th Class Hindi Rachana पत्र-लेखन

Haryana Board 9th Class Hindi Rachana पत्र-लेखन HBSE 9th Class Hindi रचना पत्र-लेखन पत्र-लेखन पत्र-लेखन पद्धति जीवन का एक आवश्यक और महत्त्वपूर्ण अंग है। पत्र के द्वारा मनुष्य अपने मनोभावों को दूसरों तक लिखित रूप में पहुंचाता है। अतः पत्र लिखना एक कला है। मानव-समाज में अनेक तरह के पत्र लिखे जाते हैं। उन्हें हम … Read more

Haryana Board 9th Class Hindi Rachana निबंध-लेखन

Haryana Board 9th Class Hindi Rachana निबंध-लेखन HBSE 9th Class Hindi रचना निबंध-लेखन निबंध-लेखन निबंध-लेखन की पद्धति गद्य अच्छे लेखकों की कसौटी है परंतु निबंध गद्य की कसौटी है। इसका कारण यह है कि निबंध में विचारों और भावों की श्रृंखला होनी चाहिए। निबंध का प्रत्येक वाक्य विषय-वस्तु से संबद्ध हो, यह भी ज़रूरी है। … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् सन्धिः

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् सन्धिः HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् सन्धिः आपके द्वारा पढ़ा गया है कि वर्णों के योग से शब्द बनते हैं। यथा-व् + अ + र् + ष् + आ = वर्षा व् + इ + द् + व् + आ + न् = विद्वान् इसी प्रकार निम्नलिखित वर्णों को … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् समासः

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् समासः HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् समासः समास- समसनं समासः समास का शाब्दिक अर्थ होता है-संक्षेप। दो या दो से अधिक शब्दों के मिलने से जो तीसरा नया और संक्षिप्त रूप बनता है, वह समास कहलाता है। समास के मुख्यतः चार भेद हैं 1. अव्ययीभाव समास 2. तत्पुरुष 3. … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्यय

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्यय HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्यय प्रत्यय एवं उपसर्ग (क)  प्रत्यय जो शब्दों एवं धातुओं के आगे जुड़कर उनके अर्थ में परिवर्तन कर देते हैं, उन्हें प्रत्यय कहते हैं। संस्कृत भाषा में संज्ञा एवं विशेषण बनाने के लिए दो प्रकारों के प्रत्ययों का प्रयोग होता है-कृत् प्रत्यय एवं … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् उपसर्ग

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् उपसर्ग HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् उपसर्ग धातु से पूर्व लगने वाले शब्द को ‘उपसर्ग’ कहते हैं । वस्तुतः जो शब्द किसी धातु अथवा शब्द से पूर्व जुड़कर उनके अर्थों में परिवर्तन ला देते हैं, उन्हें ‘उपसर्ग’ कहते हैं। उदाहरण के लिए ‘ह’ धातु का अर्थ है हरण करना। … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् शब्द-रूप

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् शब्द-रूप HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् शब्द-रूप 1. राम (राम) विभक्ति प्रथमा एकवचन द्विवच्न बहुवचन द्वितीया रामः रामौ रामाः तृतीया रामम् रामौ रामान् चतुर्थी रामेण रामाभ्याम् रामैः पंचमी रामाय रामाभ्याम् रामेभ्यः षष्ठी रामात् रामाभ्याम् रामेभ्यः सप्तमी रामस्य रामयो: रामाणाम् सम्बोधन, रामे रामयो: रामेषु 2. बालक (बच्चा) प्रथमा बालक: बालकौ … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् धातु-रूप

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् धातु-रूप HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् धातु-रूप 1. पठ् (पढ़ना) लट्र लकार पुरुष एकबचन द्विवचन बहुबचन प्रथम पुरुष पठति पठतः पठन्ति मध्यम पुरुष पठसि पठथः पठथ उत्तम पुरुष पठामि पठाव: पठाम: लोट् लकार पुरुष एकबचन द्विवचन बहुबचन प्रथम पुरुष पठत् पठताम् पठन्तु मध्यम पुरुष पठ पठतम् पठत उत्तम पुरुष … Read more