Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् सन्धिः

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् सन्धिः HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् सन्धिः आपके द्वारा पढ़ा गया है कि वर्णों के योग से शब्द बनते हैं। यथा-व् + अ + र् + ष् + आ = वर्षा व् + इ + द् + व् + आ + न् = विद्वान् इसी प्रकार निम्नलिखित वर्णों को … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् समासः

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् समासः HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् समासः समास- समसनं समासः समास का शाब्दिक अर्थ होता है-संक्षेप। दो या दो से अधिक शब्दों के मिलने से जो तीसरा नया और संक्षिप्त रूप बनता है, वह समास कहलाता है। समास के मुख्यतः चार भेद हैं 1. अव्ययीभाव समास 2. तत्पुरुष 3. … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्यय

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्यय HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्यय प्रत्यय एवं उपसर्ग (क)  प्रत्यय जो शब्दों एवं धातुओं के आगे जुड़कर उनके अर्थ में परिवर्तन कर देते हैं, उन्हें प्रत्यय कहते हैं। संस्कृत भाषा में संज्ञा एवं विशेषण बनाने के लिए दो प्रकारों के प्रत्ययों का प्रयोग होता है-कृत् प्रत्यय एवं … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् उपसर्ग

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् उपसर्ग HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् उपसर्ग धातु से पूर्व लगने वाले शब्द को ‘उपसर्ग’ कहते हैं । वस्तुतः जो शब्द किसी धातु अथवा शब्द से पूर्व जुड़कर उनके अर्थों में परिवर्तन ला देते हैं, उन्हें ‘उपसर्ग’ कहते हैं। उदाहरण के लिए ‘ह’ धातु का अर्थ है हरण करना। … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् शब्द-रूप

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् शब्द-रूप HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् शब्द-रूप 1. राम (राम) विभक्ति प्रथमा एकवचन द्विवच्न बहुवचन द्वितीया रामः रामौ रामाः तृतीया रामम् रामौ रामान् चतुर्थी रामेण रामाभ्याम् रामैः पंचमी रामाय रामाभ्याम् रामेभ्यः षष्ठी रामात् रामाभ्याम् रामेभ्यः सप्तमी रामस्य रामयो: रामाणाम् सम्बोधन, रामे रामयो: रामेषु 2. बालक (बच्चा) प्रथमा बालक: बालकौ … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् धातु-रूप

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् धातु-रूप HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् धातु-रूप 1. पठ् (पढ़ना) लट्र लकार पुरुष एकबचन द्विवचन बहुबचन प्रथम पुरुष पठति पठतः पठन्ति मध्यम पुरुष पठसि पठथः पठथ उत्तम पुरुष पठामि पठाव: पठाम: लोट् लकार पुरुष एकबचन द्विवचन बहुबचन प्रथम पुरुष पठत् पठताम् पठन्तु मध्यम पुरुष पठ पठतम् पठत उत्तम पुरुष … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् कारक एवं उपपद विभक्ति

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् कारक एवं उपपद विभक्ति HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् कारक एवं उपपद विभक्ति (क) कारक एवं उपपद विभक्ति किसी दूसरे के पद के समीप आ जाने के कारण जिस विभक्ति का प्रयोग किया जाता है, उसे उपपद विभक्ति कहते हैं; जैसेरामः देवेन सह विद्यालयं गच्छति। इस वाक्य में ‘सह’ … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् संख्या एवं अव्यय

Haryana Board 9th Class Sanskrit व्याकरणम् संख्या एवं अव्यय HBSE 9th Class Sanskrit व्याकरणम् संख्या एवं अव्यय (ख) संख्या 1. संख्यावाचक शब्द विशेषण होते हैं। 2. संख्यावाचक शब्दों में एक से लेकर चार संख्या तक (1-4) रूप तीनों लिङ्गों में पृथक्-पृथक् चलते हैं परन्तु पाँच से लेकर सभी संख्यावाचक शब्दों के रूप तीनों लिङ्गों में … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit रचना पत्र-लेखनम्

Haryana Board 9th Class Sanskrit रचना पत्र-लेखनम् HBSE 9th Class Sanskrit रचना पत्र-लेखनम् रचनात्मक कार्यम् मानव-मन के भावों की अभिव्यक्ति एवं विचारों के आदान-प्रदान का सरल साधन भाषा है। अतः जीवन की सफलता के लिए ज्ञान प्राप्त करना और ज्ञान-प्राप्ति के लिए भाषा को सीखना परम आवश्यक है। भाषा-शिक्षण में रचनात्मक कार्य का विशेष योगदान … Read more

Haryana Board 9th Class Sanskrit रचना लघु निबंध-लेखनम्

Haryana Board 9th Class Sanskrit रचना लघु निबंध-लेखनम् HBSE 9th Class Sanskrit रचना लघु निबंध-लेखनम् (ख) लघु निबन्ध लेखनम् 1. परोपकारः 1. परेषां हित साधनम् एव परोपकारः कथ्यते। 2. संसारे परोपकारस्य भावना सर्वत्र दृश्यते। 3. संसारस्य प्रत्येक पदार्थः परोपकारे संलग्नः अस्ति। 4. वृक्षाः परोपकाराय एव फलन्ति। 5. नद्यः परोपकाराय एव प्रवहन्ति। 6. भारतवर्षे अनेकाः परोपकारिणः … Read more