UP Board Class 10 Hindi Chapter 7 – निबन्ध रचना (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 7 – निबन्ध रचना (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 7 निबन्ध रचना (व्याकरण) निबन्ध का अर्थ एवं परिभाषा फ्रांसीसी शब्द एसाई से निर्मित, अंग्रेज़ी के शब्द ‘एस्से’ (Essay) को हिन्दी में ‘निबन्ध’ कहा जाता है, जिसका अर्थ है-‘ प्रयत्न’ या किसी विषय पर गद्य में … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 6 – पद परिचय-विकारी एवं अविकारी पद (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 6 – पद परिचय-विकारी एवं अविकारी पद (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 6 पद परिचय-विकारी एवं अविकारी पद (व्याकरण) पद परिचय वाक्य में प्रयुक्त होने पर प्रत्येक शब्द व्याकरणिक इकाई के रूप में कार्य करने लगते हैं। इस प्रकार वे संज्ञा, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया और … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 5 – वाच्य प्रयोग एवं वाच्य परिवर्तन (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 5 – वाच्य प्रयोग एवं वाच्य परिवर्तन (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 5 वाच्य प्रयोग एवं वाच्य परिवर्तन (व्याकरण) वाच्य की परिभाषा वाच्य का शाब्दिक अर्थ होता है-‘ बोलने का विषय ‘। क्रिया के जिस रूप से यह ज्ञात हो कि क्रिया का मुख्य विषय … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 4 – वाक्य का स्वरूप (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 4 – वाक्य का स्वरूप (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 4 वाक्य का स्वरूप (व्याकरण) वाक्य की परिभाषा सार्थक शब्दों के जिस व्यवस्थित समूह से आशय पूरी तरह स्पष्ट हो, उसे वाक्य कहते हैं। वाक्य, किसी भी भाषा की सबसे छोटी एवं सार्थक इकाई होती … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 3 – संस्कृत व्याकरण (सर्वनाम तथा शब्द रूप) (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 3 – संस्कृत व्याकरण (सर्वनाम तथा शब्द रूप) (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 3 संस्कृत व्याकरण (सर्वनाम तथा शब्द रूप) (व्याकरण) महत्त्वपूर्ण बिन्दु व परिभाषाएँ सर्वनाम (तद्, युष्मद्) संज्ञा के स्थान पर जिन शब्दों का प्रयोग किया जाता है, वे सर्वनाम कहलाते हैं; जैसे – … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 2 – हिन्दी व्याकरण (शब्द रचना के तत्त्व) (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 2 – हिन्दी व्याकरण (शब्द रचना के तत्त्व) (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 2 हिन्दी व्याकरण (शब्द रचना के तत्त्व) (व्याकरण) महत्त्वपूर्ण बिन्दु व परिभाषाएँ शब्द रचना से अभिप्राय वर्णों या अक्षरों के मेल से बनने वाले अर्थवान अक्षर समूह को ‘शब्द’ कहते हैं। नवीन … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 1 – काव्य सौन्दर्य के तत्त्व ( रस, अलंकार, छन्द) (व्याकरण)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 1 – काव्य सौन्दर्य के तत्त्व ( रस, अलंकार, छन्द) (व्याकरण) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 1 काव्य सौन्दर्य के तत्त्व ( रस, अलंकार, छन्द) (व्याकरण) महत्त्वपूर्ण बिन्दु व परिभाषाएँ (क) रस काव्य को पढ़ने, सुनने या उस पर आधारित अभिनय देखने से मन में (अर्थात् … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 9 – अन्योक्तिविलासः (संस्कृत-खण्ड)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 9 – अन्योक्तिविलासः (संस्कृत-खण्ड) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 9 अन्योक्तिविलासः (संस्कृत-खण्ड) श्लोकों का सन्दर्भ – सहित अनुवाद 1. नितरां नीचोऽस्मीति त्वं खेदं कूप! कदापि मा कृथाः। अत्यन्तसरसहृदयो यतः परेषां गुणग्रहीताऽसि ।। सन्दर्भ प्रस्तुत श्लोक हमारी पाठ्य-पुस्तक के ‘संस्कृत खण्ड’ में संकलित अन्योक्तिविलासः’ नामक पाठ से … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 8 – केन किं वर्धते:? (संस्कृत-खण्ड)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 8 – केन किं वर्धते:? (संस्कृत-खण्ड) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 8 केन किं वर्धते:? (संस्कृत-खण्ड) गद्यांशों का सन्दर्भ – सहित अनुवाद 1. सुवचनेन मैत्री, शृङ्गारेण रागः, दानेन कीर्तिः, सत्येन धर्मः, सदाचारेण विश्वास:, न्यायेन राज्यम्, औदार्येण प्रभुत्वम्, पूर्ववायुना जलदः, पुत्रदर्शनेन हर्षः, दुर्वचनेन कलह:, नीचसङ्गेन दुश्शीलता, कुटुम्बकलहेन … Read more

UP Board Class 10 Hindi Chapter 7 – प्रबुद्धो ग्रामीणः (संस्कृत-खण्ड)

UP Board Class 10 Hindi Chapter 7 – प्रबुद्धो ग्रामीणः (संस्कृत-खण्ड) UP Board Solutions for Class 10 Hindi Chapter 7 प्रबुद्धो ग्रामीणः (संस्कृत-खण्ड) गद्यांशों का सन्दर्भ – सहित अनुवाद 1. एकदा बहव: जना धूमयानम् (रेलगाड़ी) आरुह्य नगरं प्रति गच्छन्ति स्म। तेषु केचित् ग्रामीणाः केचिच्च नागरिकाः आसन् । मौनं स्थितेषु तेषु एकः नागरिक: ग्रामीणान् उपहसन् अकथयत्, … Read more