Haryana Board 10th Class Sanskrit व्याकरणम् वाच्यपरिवर्तनम् Vachya Parivartan In Sanskrit HBSE 10th Class कर्तृवाच्य के कर्ता में प्रथमा विभक्ति और कर्म में द्वितीया विभक्ति होती है। अगर वाक्य को कर्मवाच्य में बदलना हो तो कर्ता की प्रथमा विभक्ति को तृतीया में और कर्म की द्वितीया विभक्ति को प्रथमा में बदल दिया जाता है। क्रिया … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit व्याकरणम् अव्ययाः व्याकरणम् अव्ययाः Class 10 HBSE सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु। वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम्॥ जो शब्द तीनों लिड्गों, सभी विभक्तियों तथा तीनों वचनों में सदा एकरूप रहते हैं, वे अव्यय शब्द कहलाते हैं। (क) यौगिक-अव्यय (ख) रूढ-अव्यय (क) यौगिक-अव्यय तीन प्रकार के होते हैं (i) … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्ययाः HBSE 10th Class Sanskrit व्याकरणम् प्रत्ययाः प्रकृति-प्रत्यय संस्कृत Class 10 HBSE I. मतुप् प्रत्यय मतुप् प्रत्यय ‘अस्य अस्ति’ (इसका है), ‘अस्मिन् अस्ति’ (इसमें है) इन दो अर्थों में प्रयोग किया जाता है। इन्हीं अर्थों में कुछ और भी प्रत्यय विशेषण बनाने के लिए प्रयोग किए जाते हैं। मतुप् … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit व्याकरणम् समास प्रकरणम् समास प्रकरणम् HBSE 10th Class 1. सन्धि और समास में क्या अन्तर है ? उत्तरम्: परस्पर वर्णों के मेल को ‘सन्धि’ कहा जाता है और अर्थ के अनुसार पदों के मेल को ‘समास’ कहा जाता है। यथा-तस्य अर्थः = तस्यार्थः (सवर्णदीर्घ-सन्धिः) तस्य अर्थः = तदर्थः (षष्ठी-तत्पुरुषसमासः) 2. … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit व्याकरणम् संधि प्रकरणम् Sandhi Prakaran In Sanskrit HBSE 10th Class (सन्धि के आधार पर वर्णनात्मक प्रश्न-परिभाषा, उदाहरण आदि) सन्धि अथवा संहिता-दो वर्णों चाहे वे स्वर हों या व्यंजन के मेल से जो ध्वनि में विकार उत्पन्न होता है, उसे सन्धि अथवा संहिता कहते हैं ; यथा विद्या + अर्थी = … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit रचना अनुच्छेदलेखनम् रचना अनुच्छेदलेखनम् HBSE Sanskrit 10th Class 1. मम मित्रम् उत्तरम्: (i) अभिनवः मम प्रिय मित्रम् अस्ति। (ii) तस्य पिता प्राध्यापकः अस्ति। (iii) सः पठने निपुणः अनुशासनप्रियः च अस्ति। (iv) सः सदा सत्यं प्रियं च वदति। (v) सर्वे गुरवः तस्मिन् स्निह्यन्ति। रचना अनुच्छेदलेखनम् 10th Class HBSE Sanskrit 2. दीपावली … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit रचना चित्राधारितम् लेखनम् रचना चित्राधारितम् लेखनम् HBSE Sanskrit 10th Class 1. चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषातः उचितपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत – (i) इदं …………… गजस्य अस्ति। (ii) गजस्य एकः …………. भवति। (iii) गजस्य वर्णः ………….. (iv) गजस्य चत्वारः ……………. भवन्ति। (v) गजः तृणं ……………………. मञ्जूषा कृष्णः, करः, चित्रं, खादति, पादाः।। उत्तरम्: (i) … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit रचना संकेताधारितम् संवादलेखनम् रचना संकेताधारितम् संवादलेखनम् HBSE Sanskrit 10th Class 1. मञ्जूषातः उचितपदानि विचित्य अधोलिखितं संवादं पूरयित्वा उत्तरपुस्तिकायां लिखत बस-संवाहकः भोः भो कुत्र (i) ……………… ? यात्रापत्रं (ii) ……………… सोमेशः द्वे (iii) ………….. केन्द्रियसचिवालयं यावत्। एतानि (iv) ……………..रुप्यकाणि। बस-संवाहकः । एते यात्रापत्रे। (v) ………………देहि। रुप्यकद्वयं नास्ति। सोमेशः मम समीपे परिवर्तं … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit रचना संकेताधारितम् अनौपचारिकपत्रम् HBSE 10th Class Sanskrit रचना संकेताधारितम् अनौपचारिकपत्रम् 1. प्रदत्तप्रार्थनापत्रं पठित्वा मञ्जूषात: उचितपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत. रा० उ० वि०, छात्रावासः, हिसारतः। पूज्यपितृचरणयोः (i) ………….. अत्र कुशलं तत्रास्तु। अद्यैव मम नवमकक्षायाः परिणामः (ii) ……………. । अहं कक्षायाम् उत्तम स्थानं प्राप्तवान्। अग्रिमे सप्ताहे मम दशमकक्षायाः अध्ययनम् (iii) …………. । अहं … Read more
Haryana Board 10th Class Sanskrit अपठित-अवबोधनम् HBSE 10th Class Sanskrit अपठित-अवबोधनम् 1. प्रदत्तगद्यांशं पठित्वा अधोलिखित प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत द्वापरयुगे हस्तिनापुरे शान्तनुः नाम नृपतिः अभवत्। शान्तनोः पुत्रस्य नाम देवव्रतः आसीत्। गंगायाः पुत्रत्वात् तस्य नाम ‘गांगेय’ इत्यपि आसीत्। सः पराक्रमी आसीत्। सः बालब्रह्मचारी, पितृभक्तश्च आसीत्। (क) शान्तनुः कुत्र राजा आसीत् ? (ख) देवव्रतः कस्य पुत्रः आसीत् ? … Read more