RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण रूप-प्रकरणम्

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण रूप-प्रकरणम् Rajasthan Board RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण रूप-प्रकरणम् Sanskrit Shabd Roop Class 9 1.संज्ञा शब्द शब्दरूप प्रकरण को तीन भागों में बाँटा गया है- पुल्लिंग शब्दरूप (संज्ञा) स्त्रीलिंग शब्दरूप (संज्ञा) नपुंसकलिंग शब्द रूप (संज्ञा)। रूपों की आवश्यकता हिन्दी वाक्यों से संस्कृत वाक्यों के बनाने में होती है। अतः आप … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण प्रत्यय-प्रकरणम्

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण प्रत्यय-प्रकरणम् Rajasthan Board RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण प्रत्यय-प्रकरणम् प्रत्यय से तात्पर्य-जो शब्द किसी संज्ञा शब्द, सर्वनाम शब्द, विशेषण शब्द अथवा धातु (क्रिया) शब्द के बाद (पीछे) जुड़कर किसी विशेष अर्थ को व्यक्त करते हैं, उन्हें प्रत्यय कहते हैं। प्रत्यय तीन प्रकार के होते हैं- कृत् प्रत्यय तद्धित प्रत्यय स्त्री … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण उपसर्ग-प्रकरणम्

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण उपसर्ग-प्रकरणम् Rajasthan Board RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण उपसर्ग-प्रकरणम् उपसर्ग की परिभाषा-शब्द या धातु (क्रिया) के पूर्व जो पद जोड़े या लगाये जाते हैं वे उपसर्ग कहे जाते हैं। उपसर्ग का प्रयोग करने से धातु के अर्थ में विशेषता आ जाती है। कहीं धातु का अर्थ परिवर्तित होकर एक नया … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण कारक-प्रकरणम्

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण कारक-प्रकरणम् Rajasthan Board RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण कारक-प्रकरणम् परिभाषा-‘क्रियाजनकत्वं कारकम्’ क्रिया को जो करता है। अथवा क्रिया के साथ जिसका सीधा अथवा परम्परा से सम्बन्ध होता है, वह ‘कारक’ कहा जाता है। क्रिया के साथ कारकों को साक्षात् अथवा परम्परा से सम्बन्ध कैसे होता है? यह समझने के लिए … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण समास-प्रकरणम्

RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण समास-प्रकरणम् Rajasthan Board RBSE Class 9 Sanskrit व्याकरण समास-प्रकरणम् समास-संयुक्त करने को समास कहते हैं अथवा अनेक पदों का मिलकर एक पद होना समास है। अर्थात् जब अनेक पदों को मिलकर एक पद बना दिया जाता है तब वह समास कहा जाता है। जैसे—पूर्वोत्तरविभक्तिलोपः— सीतायाः पतिः = सीतापतिः। इस विग्रह … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit अपठितावबोधनम् अपठित गद्यांशः

RBSE Class 9 Sanskrit अपठितावबोधनम् अपठित गद्यांशः RBSE Class 9 Sanskrit अपठित-अवबोधनम् अपठित गद्यांशः [ध्यातव्य-विद्यार्थियों के बुद्धि परीक्षण तथा संस्कृत भाषा के अर्थावबोध की दृष्टि से अपठितावबोधन के अन्तर्गत सामान्यतः दो प्रकार के अनुच्छेद पूछे जाते हैं (क) बृहद् अनुच्छेद-इस प्रकार के अनुच्छेदों की सीमा लगभग 80-100 शब्दों तक की होती है। (ख) लघु अनुच्छेद-इस प्रकार के … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् कथाक्रम संयोजनम्

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् कथाक्रम संयोजनम् RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् कथाक्रम संयोजनम् [ध्यातव्य-यहाँ छात्रों के अभ्यासार्थ विगत कक्षाओं की सुपरिचित कथाओं से सम्बन्धित कुछ प्रमुख प्रश्नोत्तर दिये जा रहे हैं।] प्रश्न 1. अधोलिखितानि वाक्यानि क्रमरहितानि।यथाक्रम संयोजनं कृत्वा लिखत (i) बकः सङ्कीर्णमुखे कलशे शृगालाय क्षीरोदनं यच्छति। (ii) कुटिलस्वभावः शृगालः स्थाल्यां बकाय क्षीरोदनं यच्छति। … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् पाठ्यपुस्तकात् द्वौ श्लोकलेखनम्

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् पाठ्यपुस्तकात् द्वौ श्लोकलेखनम् RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् पाठ्यपुस्तकात् द्वौ श्लोकलेखनम् वृत्तं यत्नेन संरक्षेद् वित्तमेति च याति च। अक्षीणो वित्ततः क्षीणो वृत्ततस्तु हतो हतः॥1॥ श्रूयतां धर्मसर्वस्वं श्रुत्वा चैवावधार्यताम्। आत्मनः प्रतिकूलानि परेषा न समाचरेत्॥2॥ प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः। तस्माद् तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता॥3॥ पिबन्ति नद्यः स्वयमेव नाम्भः स्वयं न … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् संकेताधारिताः चित्रवर्णनम्

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् संकेताधारिताः चित्रवर्णनम् RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् संकेताधारिताः चित्रवर्णनम् [ध्यातव्य-नवीन पाठ्यक्रम के अनुसार प्रश्न-पत्र में चित्र वर्णन से सम्बन्धित प्रश्न पूछा जाना अपेक्षित है। इसके अन्तर्गत कोई भी सामान्य चित्र देकर उसका वर्णन मञ्जूषा में दिये गये शब्दों की सहायता से करना होता है। इस तरह के प्रश्न को … Read more

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् संकेताधारिताः लघुकथा

RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् संकेताधारिताः लघुकथा RBSE Class 9 Sanskrit रचनात्मक कार्यम् संकेताधारिताः लघुकथा [ध्यातव्य-मञ्जूषा में दिये गये शब्दों में से उचित शब्दों द्वारा रिक्त-स्थानों में भरकर लघुकथा को पूर्ण करना चाहिए। यहाँ अभ्यासार्थ कुछ महत्त्वपूर्ण लघुकथाएँ दी गई हैं। इन्हें दिये गये उत्तरों के शब्दों से क्रमानुसार रिक्त स्थानों में भरकर पूर्ण लघुकथा … Read more